Değişkenler ve veri tipleri

Önceki ders değişkeni "bellekte adlandırılmış göz" olarak tanıttı. Bu ders o gözün tam halini kurar: tanımlama sözdizimi, isimlendirme, C#'ın temel veri tipleri — int, double, decimal, string, bool, char, DateTime — ve tipler arası dönüşüm. Para hesabında neden decimal kullanıldığı, Console.ReadLine çıktısının neden sayıya çevrilmesi gerektiği gibi sınavların ve mülakatların standart soruları bu derstedir.

01Ne öğreneceksin

02Tanımlama: tip, ad, değer

C#'ta değişken tanımının tam biçimi üç parçadır: tip (gözde ne tür veri duracak), ad (göze nasıl seslenilecek) ve isteğe bağlı başlangıç değeri:

int yas = 26;          // tip: int, ad: yas, değer: 26
string ad = "Aysel";   // tip: string, ad: ad, değer: "Aysel"
double boy;            // tanımlandı ama değer verilmedi
boy = 1.68;            // değer sonradan atandı

Tip, gözün hem boyutunu hem kural setini belirler: int gözüne yalnızca tam sayı girer, string gözüne yalnızca metin. Değeri atanmamış yerel bir değişkeni okumaya çalışmak derleme hatasıdır — C# "belki doludur" belirsizliğine izin vermez.

Aynı değişken bir kez tanımlanır, sonrasında adıyla kullanılır; int yas = 26; satırından sonra tekrar int yas = 30; yazmak hatadır, yas = 30; yeterlidir.

03var: tipi derleyici bulur

Hat 0'daki programlarında var kullandın. var "tipsiz" demek değildir; "tipi sağdaki değerden sen çıkar" demektir ve çıkarımı derleyici derleme anında yapar:

var yas = 26;        // derleyici: bu int
var ad = "Aysel";    // derleyici: bu string
var oran = 0.15;     // derleyici: bu double
yas = "yirmi altı";  // DERLEME HATASI: yas int'tir, string atanamaz

Son satır kritik: var ile tanımlanan değişkenin tipi ilk atamayla kesinleşir ve bir daha değişmez. Açık tip ile var arasında davranış farkı yoktur; okunabilirlik tercihi vardır. Bu müfredatta ikisini de göreceksin: tipin görünmesinin öğretici olduğu yerde açık tip, sağ taraftan zaten belli olduğu yerde var. var yalnızca başlangıç değeri verilen tanımlarda kullanılabilir (var boy; yazılamaz — derleyicinin çıkaracağı bir şey yok).

04İsimlendirme

Kurallar (derleyici zorunlu tutar): ad harf ya da _ ile başlar; harf, rakam ve _ içerebilir; boşluk içeremez; int, var gibi anahtar kelimeler ad olamaz. C# büyük-küçük harfe duyarlıdır: yas ile Yas farklı değişkenlerdir.

Gelenekler (derleyici zorlamaz, meslek zorlar): yerel değişkenler camelCase yazılır — küçük harfle başlar, sonraki her kelime büyükle bitişir: dogumYili, toplamTutar, kdvOrani. Ad, içeriği söylemelidir: d değil dogumYili; x1 değil kdvDahilFiyat. Kaynak kodda Türkçe karakter (ş, ğ, ü…) teknik olarak geçerlidir ama kullanılmaz — klavye uyumu ve ekip standartları nedeniyle bu müfredat da değişken adlarında Türkçe karakter kullanmaz (dogumYili, yıl değil).

05Sayı tipleri: int, long, double, decimal

int tam sayı tutar; aralığı yaklaşık ±2,1 milyardır (tam değer: -2.147.483.648 … 2.147.483.647). Sayaç, adet, yıl, indeks — tam sayı olan her şeyin varsayılan tipidir. Daha büyük tam sayılar için long vardır (±9,2 kentilyon; örneğin milisaniye cinsinden zaman damgaları).

double ondalıklı sayı tutar; hızlıdır, bilimsel ve geometrik hesabın tipidir. Ama ikilik tabanda çalıştığı için bazı ondalık kesirleri tam temsil edemez:

Console.WriteLine(0.1 + 0.2);    // 0.30000000000000004
Console.WriteLine(0.1m + 0.2m);  // 0.3  (m soneki: decimal)

decimal onluk tabanda çalışır, 28-29 anlamlı basamak taşır ve ondalık kesirleri tam tutar; bedeli daha yavaş olmasıdır. Kural nettir ve sınavların klasiğidir: para ve finansal hesap decimal ile yapılır — kuruş farkları double'ın temsil hatasında kaybolamaz. Decimal sabit yazarken m soneki gerekir: decimal fiyat = 149.90m;.

06Metin ve karakter: string, char

string metin tutar ve çift tırnakla yazılır; char tek bir karakter tutar ve tek tırnakla yazılır:

string ad = "Aysel";
char ilkHarf = 'A';
string bos = "";        // geçerli: boş metin

Metinleri + ile uç uca ekleyebilirsin (Hat 0'da yaptın); daha okunaklı yol interpolation'dır — tırnağın önüne $ konur, değişkenler süslü parantezle içeri gömülür:

var ad = "Aysel";
var yas = 26;
Console.WriteLine("Merhaba " + ad + ", yaş: " + yas);   // birleştirme
Console.WriteLine($"Merhaba {ad}, yaş: {yas}");          // interpolation — tercih edilen

Süslü parantezin içine ifade de yazılabilir: $"Gelecek yıl {yas + 1}". Metin içinde çift tırnak gerekiyorsa önüne \ konur ("o \"evet\" dedi"); \n satır atlatır. String'in kesme, arama, dönüştürme gibi zengin işlemleri Hat 03'te ayrı bir derstir (cs-string); bu hat boyunca tanımlamak ve interpolation yeter.

07bool ve DateTime

bool yalnızca iki değer alır: true (doğru) ve false (yanlış). Küçük görünür ama akışın tamamı ona bağlıdır: bir sonraki derste karşılaştırmaların bool ürettiğini, 4. derste if'in bool'a göre dal seçtiğini göreceksin.

bool kayitliMi = true;
bool odemeAlindi = false;

DateTime tarih ve saati birlikte tutar. Şu anı DateTime.Now verir; belirli bir tarih new DateTime(yıl, ay, gün) ile kurulur; parçalarına özellikleriyle erişilir:

DateTime simdi = DateTime.Now;
Console.WriteLine(simdi.Year);               // 2026
DateTime ilanTarihi = new DateTime(2026, 8, 27);
DateTime sonGun = ilanTarihi.AddDays(15);    // 15 gün sonrası
Console.WriteLine(sonGun.ToString("dd.MM.yyyy"));  // 11.09.2026

AddDays gibi işlemler mevcut değeri değiştirmez, yeni bir DateTime döndürür — bu yüzden sonucu bir değişkene almak gerekir. new anahtar kelimesinin tam anlamı OOP bölümünde (10. ders); şimdilik "bu tipten yeni bir değer kur" diye oku.

08Tip güvenliği ve dönüşümler

C# tip güvenli dildir: her ifadenin tipi derleme anında bellidir ve uyumsuz atama derleme hatasıdır. int yas = "26"; yazan bir program hiç çalışmaz — hata, kullanıcıya değil sana, en ucuz anda gösterilir. Bu, Hat 0'ın 3. dersindeki "derleyici hatayı erken yakalar" avantajının günlük hali.

Tipler arasında geçiş üç yolla yapılır:

Örtük dönüşüm — veri kaybı imkânsızsa derleyici kendiliğinden genişletir:

int adet = 5;
double oran = adet;      // 5 → 5.0, kayıp yok, izin otomatik

Açık dönüşüm (cast) — veri kaybı mümkünse niyetini parantezle beyan etmen gerekir; ondalık kısım yuvarlanmaz, atılır:

double puan = 3.9;
int tam = (int)puan;     // 3 — 4 değil: kesme, yuvarlama değil

Metin ↔ sayı — cast burada çalışmaz; dönüşüm metotları kullanılır:

Console.Write("Doğum yılın: ");
string girdi = Console.ReadLine();       // ReadLine HER ZAMAN string döner
int dogumYili = int.Parse(girdi);        // "2000" → 2000
int yas = 2026 - dogumYili;              // artık hesap yapılabilir
string mesaj = yas.ToString();           // 26 → "26"

"2000" ile 2000'in farklı şeyler olduğunu netleştir: ilki dört karakterlik metindir, toplanamaz; ikincisi sayıdır. int.Parse sayıya çevrilemeyen metin alırsa (örneğin "abc") çalışma zamanı hatası fırlatır; kullanıcı girdisini güvenli çevirmenin yolu (TryParse) Hat 03'te, hataları yakalamanın genel mekanizması da orada (cs-exception).

Son kavram: const. Değeri programın ömrü boyunca değişmeyecek bir isim tanımlar; atamayı değiştirmeye çalışmak derleme hatasıdır. Sabitler geleneksel olarak açık tiple yazılır: const decimal KdvOrani = 0.20m;. Kodda çıplak sayı gezdirmek yerine sabite ad vermek, hem okunabilirlik hem tek yerden değiştirme sağlar.

09Mini alıştırma — profil kartı

10Kendini sına

Para tutarları için neden double değil decimal kullanılır?

double ikilik tabanda çalışır ve 0.1 gibi bazı ondalık kesirleri tam temsil edemez; hesap biriktikçe kuruş düzeyinde temsil hataları oluşur (0.1 + 0.2 = 0.30000000000000004). decimal onluk tabanda çalışır, ondalık kesirleri tam tutar; daha yavaştır ama finansal hesapta doğruluk hızdan önce gelir. Decimal sabitler m sonekiyle yazılır: 149.90m.

var ile tanımlanan değişken tipsiz midir? var x = 5; x = "beş"; ne olur?

Tipsiz değildir. var, tipi sağdaki değerden derleme anında çıkarttırır; var x = 5; ile int x = 5; birebir aynıdır. Tip ilk atamayla kesinleşir ve değişmez: x = "beş"; satırı "int'e string atanamaz" derleme hatası verir — program hiç çalışmaz.

Console.ReadLine() hangi tipte değer döndürür? Kullanıcıdan alınan yaşla hesap yapmak için ne gerekir?

Her zaman string döndürür — kullanıcı "26" yazsa bile bu iki karakterlik metindir, sayı değildir. Hesap için önce sayıya çevrilir: int yas = int.Parse(Console.ReadLine());. Metin sayıya çevrilemiyorsa Parse çalışma zamanında FormatException fırlatır.

(int)3.9 kaçtır? Cast ile int.Parse arasındaki fark nedir?

(int)3.9 3'tür — cast ondalık kısmı yuvarlamaz, atar (kesme). Cast, sayısal tipler arasında dönüşümdür: double'dan int'e gibi. int.Parse ise metni sayıya çevirir: "3" → 3. Metne cast uygulanamaz; (int)"3" derleme hatasıdır.

11Sınav köşesi